Ở nhà hàng, phép lịch sự của trẻ gồm ngồi tại bàn, nói nhỏ vừa đủ bàn mình nghe, không chạy giữa lối đi, nói "cảm ơn" và "xin" với người phục vụ; ở buffet thêm ba phép: lấy ít một, dùng kẹp hay muôi chung, không chạm tay vào món chưa lấy. Trẻ 5–6 tuổi làm được phần lớn nếu được dặn trước; trẻ nhỏ hơn cần người lớn đi kèm từng bước, nhất là ở quầy buffet.
Đi ăn ngoài cùng con là dịp vui của nhiều gia đình, nhưng cũng là lúc ba mẹ căng thẳng nhất khi con quấy, chạy, làm đổ trước mặt người lạ. Bài này đi qua cách chọn chỗ và giờ hợp với trẻ, những phép cần dặn trước, cách cư xử với nhân viên phục vụ, phép riêng ở buffet, và cách xử lý khi con bắt đầu mất kiên nhẫn giữa bữa.
Nhà hàng khác bữa cơm nhà ở điểm nào
Ở nhà, không gian là của gia đình, con nói to hay làm đổ chỉ phiền người nhà. Ở nhà hàng, không gian dùng chung với nhiều người lạ. Những bàn bên cạnh có thể đang bàn chuyện công việc, đang có buổi gặp quan trọng, đang muốn yên tĩnh. Nhân viên phục vụ bưng đồ nóng đi lại liên tục giữa các bàn. Trẻ chạy nhảy hay la hét vừa làm phiền người khác vừa có nguy cơ va vào người bưng nồi lẩu.
Nhà hàng cũng có những thứ trẻ ở nhà không gặp: người phục vụ lạ, món ra lần lượt chứ không bày sẵn, phải chờ khá lâu từ lúc gọi đến lúc có đồ ăn. Thời gian chờ này là lúc trẻ dễ mất kiên nhẫn nhất. Trẻ hiểu được vì sao phải chờ sẽ dễ chịu hơn trẻ chỉ nghe "ngồi im đi".
Vì vậy, dạy trẻ phép ở nhà hàng không chỉ là lễ phép mà còn là dạy trẻ biết mình đang ở nơi công cộng, nơi người khác cũng có quyền được thoải mái. Đây là bài học trẻ dùng lại ở rạp phim, thư viện, phòng chờ bệnh viện và nhiều nơi khác.
Chọn chỗ, chọn giờ: một nửa thành công nằm ở đây
Chọn giờ con không quá đói, không buồn ngủ. Đến nhà hàng đúng giờ con hay ngủ trưa hay sát giờ con thường đói lả là tự làm khó mình. Đi sớm hơn giờ cao điểm cũng giúp món ra nhanh hơn, quán vắng hơn, con bớt phải chờ.
Chọn chỗ hợp với trẻ. Quán có ghế cho trẻ nhỏ, có khoảng trống, không quá yên tĩnh trang trọng sẽ dễ cho cả nhà. Những nơi yên tĩnh, ánh đèn mờ, phục vụ nhiều món kéo dài thường không phù hợp với trẻ dưới 6 tuổi.
Chọn bàn hợp lý. Bàn ở góc, xa lối đi của nhân viên, xa khu bếp giúp con ít bị phân tâm và ít nguy cơ va chạm. Trẻ nhỏ ngồi ở phía trong, người lớn ngồi phía ngoài.
Gọi món cho con trước. Nhiều quán cho phép gọi món trẻ em hoặc món đơn giản ra trước. Con có đồ ăn sớm thì bớt quấy trong lúc người lớn chờ món chính.
Mang theo vài thứ nhỏ. Sách tranh, bút màu và giấy, vài món đồ chơi im lặng giúp con có việc làm lúc chờ. Đồ chơi phát tiếng ồn thì để ở nhà.
Dặn con trước khi vào quán
Trên đường đi hoặc trước khi bước vào, ba mẹ dặn vài điều ngắn gọn. Trẻ nhớ tốt hơn khi được dặn cụ thể và ít:
- "Trong quán có nhiều người đang ăn, mình nói nhỏ như đang kể bí mật nhé." Hình ảnh cụ thể giúp con hiểu mức giọng hơn chữ "nói nhỏ".
- "Mình ngồi ở bàn của mình. Muốn đi đâu thì bảo ba mẹ, ba mẹ đi cùng." Đặc biệt quan trọng ở quán có hồ cá, khu vui chơi, chỗ có bậc thang.
- "Cô chú phục vụ mang đồ ăn ra thì con nói cảm ơn." Một câu cụ thể, con dễ làm theo.
- "Món ăn có thể ra hơi lâu, mình chơi tô màu trong lúc chờ." Nói trước để con không bất ngờ.
- "Nếu con thấy khó chịu, buồn ngủ, hay muốn ra ngoài, con bảo mẹ." Cho con một lối thoát hợp lý.
Ba đến năm điều là vừa. Dặn mười điều thì con không nhớ điều nào. Dặn lại một hai điều quan trọng nhất khi ngồi vào bàn.
Lễ phép với người phục vụ: bài học hay bị bỏ qua
Cách đứa trẻ đối xử với người phục vụ cho thấy rất nhiều về điều con học ở nhà. Một đứa trẻ chào cô chú phục vụ, nói "cảm ơn" khi được mang nước, "cho con xin thêm thìa" khi cần, đang học rằng mọi người đều đáng được tôn trọng như nhau, không phân biệt ai phục vụ ai. Đây là bài học lễ phép quan trọng không kém chào ông bà.
Trẻ học điều này chủ yếu bằng cách nhìn người lớn. Ba mẹ gọi nhân viên lịch sự, nói "em ơi cho chị xin…", "cảm ơn em", kiên nhẫn khi món ra chậm, góp ý nhẹ nhàng khi món có vấn đề, thì con sẽ làm y như vậy. Ngược lại, nếu người lớn gọi trống không, cáu kỉnh, con cũng học được cách đó.
Trẻ 6 tuổi trở lên có thể tự gọi món của mình với người phục vụ nếu ba mẹ thấy phù hợp: "Cô ơi, con muốn một bát phở bò ạ." Việc này giúp con tự tin hơn khi nói chuyện với người lạ trong môi trường an toàn, có ba mẹ bên cạnh.
Có một điều nhỏ nhiều ba mẹ quên: không để con gọi người phục vụ bằng cách vẫy tay, gõ cốc hay gọi trống không "ê", "này". Dạy con chờ khi cô chú đi ngang qua, nhìn và nói "cô ơi" hoặc "chú ơi", rồi mới nói điều mình cần. Nếu cô chú đang bận bàn khác, con chờ thêm một chút. Kiên nhẫn chờ người khác làm xong việc cũng là một phần của lễ phép.
Phép riêng ở buffet theo từng tuổi
Buffet là môi trường nhiều cám dỗ với trẻ: quá nhiều món, được tự lấy, đi lại nhiều. Đây cũng là nơi dễ xảy ra lãng phí và mất vệ sinh nếu trẻ không được hướng dẫn:
| Độ tuổi | Con làm được gì | Người lớn hỗ trợ |
|---|---|---|
| 2–4 tuổi | Chỉ món mình muốn, ngồi tại bàn chờ | Người lớn lấy toàn bộ cho con, không để con đến quầy một mình |
| 5–6 tuổi | Đi cùng người lớn, chỉ món, cầm đĩa của mình | Người lớn dùng kẹp lấy giúp, lấy ít một |
| 7–8 tuổi | Tự dùng kẹp, muôi chung, lấy món nguội | Đi cạnh, nhắc lấy ít, lấy giúp món nóng |
| 9–10 tuổi | Tự lấy, xếp hàng, ăn hết rồi lấy tiếp | Nhắc nguyên tắc trước, để con tự làm |
Ba nguyên tắc chung cho mọi tuổi ở buffet: lấy ít một, ăn hết rồi mới lấy thêm; dùng kẹp, muôi chung của từng món, không dùng đũa riêng hay tay; không chạm vào món rồi lại thả xuống. Những nguyên tắc này vừa là phép lịch sự vừa là vệ sinh cho mọi người cùng ăn.
Khi con bắt đầu quấy giữa bữa
Nhận ra sớm. Con bắt đầu ngọ nguậy, nói to dần, chui xuống gầm bàn là dấu hiệu sắp hết kiên nhẫn. Xử lý lúc này dễ hơn nhiều so với khi con đã khóc to.
Đưa con ra ngoài một lát. Một người lớn dẫn con ra ngoài đi bộ vài phút, nhìn xe cộ, hít thở không khí khác, rồi quay lại. Không coi đây là hình phạt mà là nghỉ giải lao.
Không mắng to giữa quán. Mắng to khiến cả quán quay lại nhìn, con thêm xấu hổ và thường khóc to hơn. Nói nhỏ, ngồi xuống ngang tầm con, hoặc đưa con ra chỗ khác để nói.
Không dùng điện thoại làm cách duy nhất. Đưa điện thoại cho con xem để con im là cách nhanh, nhưng nếu lần nào cũng vậy, con không học được cách ngồi ăn với gia đình. Dùng như phương án cuối khi thật cần, và tắt tiếng.
Chấp nhận về sớm. Nếu con đã quá mệt, kết thúc bữa sớm, gói phần còn lại mang về. Một bữa ăn ngắn mà yên còn hơn bữa ăn dài mà cả nhà và bàn bên cạnh đều mệt.
Quán vỉa hè, quán cơm bình dân: phép lịch sự vẫn y nguyên
Phần lớn những bữa ăn ngoài của gia đình Việt không diễn ra ở nhà hàng sang mà ở quán phở đầu ngõ, quán cơm bình dân, xe bánh cuốn, hàng bún vỉa hè. Ở đó không có ghế trẻ em, không có góc vui chơi, bàn ghế nhựa thấp sát nhau, xe máy đi qua ngay cạnh. Phép lịch sự của trẻ ở những nơi này không ít hơn nhà hàng, có khi còn cần kỹ hơn vì không gian chật.
Trẻ ngồi yên trên ghế nhựa, không đung đưa ghế, vì ghế nhựa thấp rất dễ lật. Không chạy ra mép đường, đây là điều an toàn quan trọng nhất ở quán vỉa hè; người lớn nên cho con ngồi phía trong, xa lòng đường. Rổ rau, lọ tương ớt, ống đũa trên bàn là đồ dùng chung của mọi khách, con không nghịch, không nhúng thìa đang ăn vào lọ tương. Giấy ăn dùng xong để gọn một góc hoặc bỏ đúng chỗ, không vứt xuống chân bàn.
Ở quán nhỏ, người bán thường cũng là người nấu và người dọn. Trẻ nói "con cảm ơn cô" khi cô bưng bát ra, "con chào cô ạ" khi về. Những quán quen đầu ngõ là nơi rất tốt để con tập chào hỏi người bán, vì gặp đi gặp lại, người bán nhớ mặt con và thường đáp lại thân tình.
Ra về: để lại bàn ăn thế nào
Gom đồ của mình. Sách tranh, bút màu, khăn, đồ chơi mang theo, con tự gom vào túi trước khi đứng dậy. Đây là việc trẻ 4 tuổi đã làm được, và giúp ba mẹ không bỏ quên đồ ở quán.
Để bàn gọn vừa phải. Không cần dọn như ở nhà, vì nhà hàng có người dọn, nhưng giấy ăn gom một chỗ, bát đĩa không vương vãi khắp bàn, thức ăn rơi trên ghế thì nhặt lên. Những nơi tự dọn khay như khu ăn uống ở trung tâm thương mại thì con mang khay đến đúng chỗ, cùng ba mẹ.
Đẩy ghế vào, xem lại sàn. Ghế trẻ em dùng xong trả về chỗ cũ nếu quán để tự lấy. Con làm rơi nhiều đồ ăn xuống sàn thì ba mẹ báo nhân viên và cảm ơn, không giả vờ như không thấy.
Chào và cảm ơn người phục vụ. Một câu "con cảm ơn cô, con chào cô ạ" khi ra cửa. Người phục vụ cả ngày bưng bê thường rất vui khi được một đứa trẻ chào, và con học được rằng lời cảm ơn không chỉ dành cho người quen.
Câu hỏi thường gặp
Con mấy tuổi thì có thể ngồi trọn một bữa nhà hàng?
Tuỳ từng trẻ và độ dài bữa ăn. Nhiều trẻ 5–6 tuổi đã ngồi được một bữa ăn gia đình bình thường ở quán nếu được chuẩn bị. Bữa ăn nhiều món kéo dài, trang trọng thì phù hợp hơn với trẻ lớn hơn.
Có nên cho con chơi ở khu vui chơi của nhà hàng trong lúc chờ món?
Có thể nếu khu vui chơi an toàn và có người lớn trông. Nhưng nên cho con về bàn khi món ra để ăn cùng gia đình, không để con ăn vội rồi chạy đi. Ăn xong thì xin phép rồi mới quay lại khu chơi.
Con lấy đồ ăn buffet quá nhiều rồi bỏ thừa, nên làm gì?
Nhắc con nguyên tắc lấy ít một trước khi đến quầy. Nếu con đã lấy nhiều, cùng con ăn bớt, lần sau đi cùng con đến quầy. Nhiều quán buffet có quy định về thức ăn thừa, đây cũng là dịp giải thích cho con về lãng phí.
Bàn bên cạnh phàn nàn vì con ồn, ba mẹ nên phản ứng thế nào?
Xin lỗi bàn bên một cách lịch sự, nhắc con nhỏ giọng hoặc đưa con ra ngoài một lát. Con thấy ba mẹ xin lỗi người khác bình tĩnh là học được cách nhận lỗi, không cần phân bua hay cáu với người phàn nàn.
Có nên để con tự gọi món với người phục vụ?
Với trẻ 6 tuổi trở lên, đây là cách tốt để con tập nói chuyện lịch sự với người lạ trong môi trường an toàn. Ba mẹ ngồi cạnh hỗ trợ khi con lúng túng. Trẻ nhỏ hơn thì nói với ba mẹ để ba mẹ gọi giúp.