Lúc ra về, con cần làm ba việc: cùng dọn đồ chơi đã bày, chào từng người lớn trong nhà, và nói một lời cảm ơn chủ nhà. Để con làm được, ba mẹ báo trước giờ về từ mười, mười lăm phút, nhắc lại lúc còn năm phút, rồi cùng con đi qua ba việc đó. Câu chào mẫu: "Con chào ông bà, con về ạ. Con cảm ơn bà đã cho con chơi." Trẻ 2–3 tuổi vẫy tay là đủ; trẻ từ năm tuổi nói được cả câu.
Ra về là thời điểm khó vì nó cắt ngang cuộc chơi đang vui, đúng lúc trẻ đã mệt sau một buổi dài. Nhiều trẻ khóc, chạy trốn, hoặc giận dỗi không chào ai. Bài này giúp ba mẹ chuẩn bị cho khoảnh khắc chuyển tiếp ấy và giữ được phép lịch sự mà không phải kéo con ra cửa trong nước mắt.
Vì sao lúc về là lúc trẻ hay quên phép nhất
Đối với trẻ nhỏ, chuyển từ việc này sang việc khác là một kỹ năng khó, nhất là khi phải rời một việc đang thích. Người lớn biết trước buổi chơi sẽ kết thúc; trẻ thì sống trọn trong lúc đang chơi. Lời "về thôi con" đến bất ngờ giống như một cú dừng đột ngột.
Thêm vào đó, cuối buổi là lúc trẻ mệt nhất: đã chơi nhiều, có khi đã lỡ giờ ngủ, đã ăn bánh kẹo nhiều hơn bình thường. Trẻ mệt khó kiểm soát cảm xúc, và lời chào, lời cảm ơn là những thứ đầu tiên bị bỏ qua. Hiểu điều này giúp ba mẹ đặt kỳ vọng vừa phải và chuẩn bị trước, thay vì giận vì "sao con không chào ai".
Cuối cùng, người lớn cũng thường vội lúc ra về: đứng nói thêm vài câu ở cửa, tìm chìa khoá, gọi con liên tục. Trẻ nhận được nhiều lời gọi mâu thuẫn, "về thôi" rồi lại đứng chờ mười phút, và học được rằng lời báo về không thật sự có nghĩa là về. Lần sau con càng không nghe. Muốn con nghe lời báo về ngay lần đầu, người lớn cần làm cho lời báo ấy đáng tin, nghĩa là báo xong thì về thật.
Ra về trong năm bước, không vội
Cách làm dưới đây áp dụng được cho trẻ từ ba tuổi trở lên, ở nhà người thân, nhà bạn, hay bất kỳ buổi thăm nào:
- Báo trước mười, mười lăm phút. Đến tận chỗ con chơi, nói: "Còn một lúc nữa nhà mình về. Con chơi nốt trò này nhé." Trẻ nhỏ chưa hiểu phút, nói bằng mốc việc: "xếp xong cái tháp này".
- Nhắc lần hai khi còn năm phút. "Sắp về rồi, mình bắt đầu cất đồ chơi nhé." Có thể cho con chọn: "Con muốn cất xe trước hay cất khối trước?"
- Cùng con dọn đồ chơi. Ba mẹ cúi xuống cất cùng, không chỉ đứng chỉ tay. Trẻ con của chủ nhà cũng có thể cùng dọn. Không cần dọn hoàn hảo; mục đích là con thấy đồ mình bày ra thì mình cất.
- Chào từng người lớn. Dắt con đến chỗ ông bà, cô chú, để con chào: "Con chào ông, con về ạ." Đến gần chào hiệu quả hơn đứng ở cửa nói vọng vào.
- Cảm ơn và ra về thật. "Con cảm ơn cô đã cho con chơi ạ." Sau lời chào, ba mẹ ra về thật, không đứng lại nói chuyện thêm hai mươi phút ở cửa trong khi con đã mặc áo, đi dép.
Bước cuối cùng quan trọng hơn nhiều người nghĩ. Lời chào ra về chỉ có ý nghĩa khi việc ra về diễn ra ngay sau đó. Nếu người lớn cần nói thêm, hãy nói trước khi báo con chuẩn bị về.
Lời chào và lời cảm ơn theo tuổi
Không phải trẻ nào cũng nói được cả câu dài lúc đang mệt. Bảng dưới gợi ý mức vừa sức, ba mẹ chọn theo con:
| Độ tuổi | Con làm được | Câu mẫu |
|---|---|---|
| 2–3 tuổi | Vẫy tay, khoanh tay, nói một hai chữ khi được nhắc | "Bai bai bà", "Chào cô" |
| 4–5 tuổi | Chào người lớn chính trong nhà, nói câu cảm ơn ngắn | "Con chào bà, con về ạ. Con cảm ơn bà." |
| 6–7 tuổi | Chào từng người lớn, cảm ơn có nêu lý do | "Con cảm ơn cô đã cho con chơi xếp hình ạ." |
| 8–10 tuổi | Tự chào không cần nhắc, cảm ơn cụ thể, chào cả bạn và mời bạn sang chơi | "Con cảm ơn cô, bánh cô làm ngon lắm ạ. Hôm nào bạn sang nhà con chơi nhé." |
Lời cảm ơn có lý do cụ thể ở trẻ lớn có giá trị hơn nhiều so với câu cảm ơn chung chung. Nó cho thấy con nhận ra mình được đối xử tốt ở điểm nào, và chủ nhà cũng thấy công mình được ghi nhận.
Với trẻ nhỏ, chấp nhận lời chào ngắn. Bắt một bé ba tuổi đang mệt nói nguyên câu dài trước mặt mọi người thường kết thúc bằng tiếng khóc.
Khi con khóc, không chịu về
Dù chuẩn bị kỹ, có hôm con vẫn khóc, ôm chặt đồ chơi, chạy vào phòng bạn trốn. Việc đầu tiên là giữ giọng bình tĩnh và gọi tên cảm xúc của con: "Con đang vui mà phải về nên con buồn, mẹ hiểu." Câu này không có nghĩa là đổi ý ở lại; nó cho con biết ba mẹ thấy cảm xúc của con, và thường giúp con dịu nhanh hơn những câu như "nín ngay", "khóc là lần sau không cho đi nữa".
Sau đó, đưa ra một điều để con mong chờ: "Về nhà mình tắm rồi đọc truyện con thích nhé", hoặc "Mình hỏi cô hôm nào bạn sang nhà mình chơi". Trẻ dễ rời một điều vui khi biết phía trước có một điều khác cũng đáng chờ.
Nếu con vẫn không đi, ba mẹ nhẹ nhàng bế con lên hoặc dắt đi, nói câu chào thay cho con: "Bé đang buồn vì phải về, bé chào cô lần sau nhé." Không bắt con chào trong lúc đang khóc, không dọa bỏ con lại, không phạt trước mặt chủ nhà. Lời chào và lời cảm ơn có thể bù lại sau: trên đường về, hoặc qua một cuộc gọi, một tấm thiệp con vẽ.
Những câu ba mẹ nên tránh lúc ra về
"Không về thì ở lại đây luôn, mẹ về một mình." Lời doạ bỏ con lại có thể làm con đi theo ngay, nhưng gieo nỗi sợ bị bỏ rơi. Trẻ nhỏ không phân biệt được đó là câu nói đùa hay thật. Về lâu dài, nó làm con bám ba mẹ hơn và sợ những lần xa ba mẹ.
"Chào cô đi, sao hư thế, ai dạy con thế." Gán nhãn "hư" trước mặt chủ nhà làm con xấu hổ, và câu hỏi "ai dạy" khiến không khí ngượng cho cả người lớn. Nếu con chưa chào, ba mẹ nói thay rồi bàn lại riêng.
"Lần sau không cho đi chơi nữa." Lời đe doạ mà ba mẹ thường không thực hiện thì dạy con rằng lời ba mẹ không có giá trị. Còn nếu thực hiện, con mất cơ hội luyện chính kỹ năng ra về đang cần học.
"Về thôi" nhắc đi nhắc lại mà vẫn đứng nói chuyện. Lời báo về mà không đi kèm hành động khiến trẻ học cách lờ đi. Chỉ báo khi thật sự chuẩn bị về, và giữ đúng lời báo.
Cảm ơn sau buổi thăm: thói quen nhỏ, ấn tượng lâu
Với những buổi thăm đặc biệt như được mời ăn cơm, ngủ lại, dự sinh nhật, một lời cảm ơn sau đó làm buổi thăm trọn vẹn hơn. Trẻ 4–6 tuổi có thể vẽ một bức tranh nhỏ tặng chủ nhà lần gặp sau. Trẻ 7–10 tuổi có thể nhờ ba mẹ gọi điện hoặc gửi một tin nhắn thoại: "Con cảm ơn cô hôm qua cho con sang chơi, con vui lắm ạ."
Thói quen này không nhằm làm đẹp lòng người lớn, mà giúp con nhìn lại buổi chơi và nhận ra những điều người khác đã làm cho mình: chuẩn bị đồ ăn, dọn chỗ chơi, dành thời gian. Lời cảm ơn có thật thì lời đó là của con, không phải câu trả bài.
Ba mẹ làm mẫu là cách dạy mạnh nhất. Khi rời nhà người, ba mẹ cảm ơn chủ nhà rõ ràng, có lý do, trước mặt con. Trên đường về, nói với con: "Hôm nay cô Thu nấu nhiều món quá, mẹ thấy biết ơn cô." Con nghe và học được rằng lời cảm ơn không chỉ dành cho trẻ con.
Trẻ chào ra về ở nhà ông bà: những điều riêng
Ở nhà ông bà, lời chào ra về thường mang nhiều cảm xúc hơn: ông bà muốn giữ cháu ở lại, cháu cũng quấn ông bà. Đôi khi ông bà còn nói đùa "ở lại với bà, không về với mẹ nữa", khiến trẻ nhỏ bối rối không biết nên làm theo ai. Ba mẹ có thể đỡ lời nhẹ nhàng: "Hôm nay con về với ba mẹ, cuối tuần sau mình lại sang với bà nhé."
Nhiều gia đình có nếp chào ông bà đầy đủ hơn: khoanh tay, cúi đầu, "con chào ông bà con về ạ". Với ông bà, đó là niềm vui lớn. Ba mẹ cứ giữ nếp nhà, chỉ cần con chào bằng lời và ánh mắt; nếu ông bà muốn ôm, con được chọn ôm hay chỉ chào bằng lời, giống mọi lời chào khác.
Với ông bà ở xa, mỗi lần chia tay có thể kéo dài nhiều tháng mới gặp lại. Một cuộc gọi video ngay buổi tối hôm sau, để con kể ông bà nghe đã về đến nhà, là cách tiếp nối lời chào ra về mà trẻ con rất thích.
Khi người lớn còn muốn nói chuyện mà con đã sẵn sàng về
Tình huống ngược cũng hay gặp: con đã dọn đồ, đã mặc áo, đứng chờ, trong khi người lớn vẫn nói chuyện thêm "năm phút" kéo dài thành nửa tiếng. Với trẻ nhỏ, chờ không có việc gì làm ở cửa nhà người là một thử thách lớn, và chính lúc đó trẻ hay cáu, giật tay ba mẹ, mè nheo. Người ngoài nhìn vào thấy đứa trẻ thiếu lễ phép, trong khi nguyên nhân nằm ở nhịp của người lớn.
Cách tránh đơn giản: chỉ báo con chuẩn bị về khi ba mẹ thật sự đã sẵn sàng. Nếu còn chuyện cần nói, để con chơi tiếp và nói xong rồi mới báo. Nếu đã lỡ báo mà cuộc nói chuyện kéo dài, nói thật với con: "Ba còn nói với chú chút nữa, con ngồi đây xem bể cá với ba nhé", và giữ cuộc nói chuyện thật ngắn.
Cảm ơn con đã chờ khi ra đến xe: "Cảm ơn con chờ ba, ba nói hơi lâu." Câu này dạy con rằng người lớn cũng giữ lời, cũng xin lỗi khi làm người khác phải chờ, và phép lịch sự đi theo cả hai chiều.
Câu hỏi thường gặp
Nên báo con chuẩn bị về trước bao lâu?
Khoảng mười đến mười lăm phút, rồi nhắc lại khi còn năm phút. Với trẻ dưới năm tuổi, nói bằng mốc việc thay vì phút, như "chơi xong trò này" hay "ăn xong miếng bánh". Báo trước giúp con có thời gian chuyển tâm thế, giảm đáng kể khả năng khóc lóc khi phải về.
Con không chịu chào khi ra về, có nên bắt chào lại không?
Không cần bắt chào lại trước mặt chủ nhà, nhất là khi con đang mệt hoặc khóc. Ba mẹ chào thay một câu, rồi trên đường về nói chuyện với con. Con có thể chào bù qua điện thoại hay tấm thiệp tự vẽ. Ép chào trong nước mắt thường làm lời chào gắn với cảm giác khó chịu.
Có nên bắt con dọn đồ chơi ở nhà người trước khi về?
Nên cùng con dọn, vì đồ mình bày ra thì mình cất là một phần của làm khách. Ba mẹ cúi xuống dọn cùng, không cần hoàn hảo. Nếu chủ nhà nói để đó, cảm ơn chủ nhà, vẫn có thể cùng con cất vài món cho gọn.
Vì sao nên dạy con cảm ơn có lý do cụ thể?
Câu cảm ơn có lý do, như "cảm ơn cô đã cho con chơi xếp hình", cho thấy con thật sự để ý điều người khác làm cho mình. Nó cũng làm lời cảm ơn trở thành của con, không phải câu trả bài. Trẻ từ khoảng sáu tuổi đã nói được kiểu cảm ơn này.
Ông bà đùa "ở lại với bà, không về với mẹ", phải xử lý sao?
Đỡ lời nhẹ nhàng, không phê bình ông bà trước mặt con: "Hôm nay con về với ba mẹ, tuần sau mình lại sang bà." Nếu câu đùa làm con hay khóc hoặc lo lắng, ba mẹ nói riêng với ông bà sau đó để ông bà hiểu con còn nhỏ, dễ tin là thật.
Con hay khóc mỗi lần rời nhà bạn, có phải con quá nhạy cảm?
Khóc khi phải dừng việc vui là phản ứng rất phổ biến ở trẻ nhỏ, không phải dấu hiệu bất thường. Báo trước, cho con điều để mong chờ, và giữ bình tĩnh thường giúp giảm dần. Nếu con khó chuyển việc ở mọi nơi và kéo dài nhiều năm, có thể trao đổi với giáo viên hoặc chuyên gia.