Dạy con nhận đồ bằng hai tay và nói cảm ơn nên bắt đầu từ khoảng 2 tuổi bằng trò chơi đưa – nhận ở nhà, trong đó ba mẹ làm mẫu cả cử chỉ lẫn lời nói, và chấp nhận rằng mỗi tuổi con làm được một phần: bé 2–3 tuổi chìa hai tay và cười, bé 4–5 tuổi vừa nhận vừa nói "con cảm ơn ạ", bé 6 tuổi trở lên tự nhớ cả hai và biết linh hoạt khi tay bận, khi đồ nặng, khi người đưa là bạn cùng tuổi.
Đưa và nhận bằng hai tay là một nếp lễ quen thuộc trong nhiều gia đình Việt, nhất là với ông bà và người lớn tuổi. Nó có giá trị vì là cử chỉ người khác nhìn thấy ngay, kể cả khi con nói nhỏ hay chưa nói rõ. Nhưng nếu dạy như một nghi lễ bắt buộc, con dễ thấy đó là việc làm cho người lớn hài lòng. Bài này gợi ý cách dạy để cử chỉ và lời cảm ơn đi cùng nhau một cách tự nhiên.
Vì sao cử chỉ quan trọng ngang lời nói
Với trẻ nhỏ, cơ thể đi trước ngôn ngữ. Một bé 2 tuổi chưa nói được "con cảm ơn bà ạ" nhưng hoàn toàn chìa được hai tay, cúi đầu nhẹ và cười. Dạy cử chỉ trước giúp con có một cách cảm ơn ngay từ khi vốn từ còn ít, và người lớn nhận được thông điệp đó rõ ràng không kém lời nói.
Cử chỉ cũng giúp con chậm lại. Nhận bằng hai tay buộc con dừng việc đang làm, quay về phía người đưa, nhìn món đồ và người đưa trong một khoảnh khắc. Chính khoảnh khắc dừng lại đó là lúc con nhận ra có người vừa làm gì đó cho mình. Một bé quen giật đồ bằng một tay vừa chạy đi thường không kịp nghĩ đến lời cảm ơn.
Ở nhiều nhà, ông bà rất coi trọng cử chỉ này. Một đứa cháu biết đưa ly nước bằng hai tay cho ông là niềm vui thật của người già, và là cầu nối giữa hai thế hệ. Ba mẹ trẻ đôi khi thấy nếp này cổ, nhưng thật ra nó không mâu thuẫn gì với cách nuôi dạy tôn trọng trẻ: cử chỉ chỉ là phần hiện ra bên ngoài của sự chú tâm vào người khác.
Tất nhiên, cử chỉ không thay được lời nói khi con đã đủ lớn. Bé 6–7 tuổi nhận đồ bằng hai tay nhưng mặt lạnh tanh, không nói gì vẫn khiến người đưa thấy hụt. Đích đến là cử chỉ và lời nói đi cùng nhau, ngắn gọn, tự nhiên như một thói quen.
Tập đưa – nhận ở nhà bằng trò chơi
Không cần đợi có khách mới tập. Những trò dưới đây chơi trong năm phút, dùng đồ có sẵn trong nhà, phù hợp với bé 2–5 tuổi:
- Trò "người đưa thư". Mẹ đưa con một chiếc phong bì cũ hay một món đồ chơi, con mang đến cho ba. Ba nhận bằng hai tay, nói "Ba cảm ơn con". Đổi vai để con làm người nhận.
- Trò "bữa tiệc gấu bông". Con làm chủ nhà, đưa chén nhựa cho từng con gấu. Mẹ làm giọng gấu nhận bằng hai tay, nói cảm ơn. Sau đó gấu đưa lại cho con, con nhận và cảm ơn gấu.
- Trò "đồ nặng, đồ nhẹ". Đưa con lần lượt chiếc lông vũ, quyển sách dày, túi gạo nhỏ. Con học rằng đồ nặng thì càng cần hai tay, và cảm nhận vì sao người lớn dạy như vậy.
- Trò "đưa khéo". Mẹ dạy con đưa kéo, bút chì, đũa sao cho đầu nhọn quay về phía mình, phần cầm quay về người nhận. Đây là phép lịch sự đi kèm an toàn.
- Trò "người bán hàng". Con bán hàng, mẹ mua. Con đưa hàng bằng hai tay, mẹ đưa tiền giả bằng hai tay, hai bên cảm ơn nhau. Bé 4–5 tuổi thích trò này vì được làm người lớn.
Mỗi lần chơi chỉ nhấn một điều, như hôm nay tập nhìn vào người đưa, hôm sau tập nói cảm ơn rõ hơn. Trò chơi thành công khi con muốn chơi lại, không phải khi con làm đúng mọi động tác.
Sau vài lần chơi, ba mẹ đưa trò chơi ra đời thật: nhờ con mang đĩa trái cây ra mời ông, đưa tờ báo cho bà, nhận túi đồ từ ba khi ba đi chợ về. Mỗi việc nhỏ là một lần con dùng cử chỉ đã tập với người thật, và được nghe lời cảm ơn thật đáp lại.
Mỗi tuổi làm được gì
Các mốc dưới đây là khoảng rộng. Bé thuận tay trái, bé vận động chậm hơn bạn một chút, hay bé đang bị đau tay đều có thể cần cách linh hoạt khác.
| Tuổi | Cử chỉ | Lời nói | Ba mẹ hỗ trợ |
|---|---|---|---|
| 2–3 | Chìa hai tay, có khi chỉ một tay rồi đưa tay kia đỡ theo | Cười, gật, nói "ơn", "ạ" | Nhẹ đặt tay con vào vị trí, khen ngay |
| 4–5 | Nhận bằng hai tay phần lớn lúc, đôi khi quên khi mải | Nói "con cảm ơn ạ" khi được gợi nhẹ | Gợi bằng ánh mắt, chơi trò đóng vai |
| 6–7 | Tự nhớ, biết đưa đồ nhọn đúng chiều | Tự nói, thêm tên người: "cháu cảm ơn bác" | Nhắc sau, kể con nghe vì sao |
| 8–10 | Linh hoạt theo tình huống, biết khi nào một tay cũng được | Cảm ơn cụ thể, nói thêm một câu hỏi thăm | Bàn với con các tình huống khó |
Nếu con 4–5 tuổi vẫn hay giật đồ bằng một tay, thường là vì con quá háo hức chứ không phải vì không biết. Ba mẹ giữ món đồ lại thêm một nhịp, mỉm cười chờ con chìa đủ hai tay rồi mới buông. Không cần nói gì nhiều, con sẽ hiểu.
Với bé vận động tinh còn vụng, cầm chưa chắc, nên bắt đầu bằng đồ nhẹ, không vỡ như quả quýt, cái khăn, quyển truyện mỏng. Khi con đã quen đưa hai tay với đồ nhẹ, mới chuyển sang ly nhựa có ít nước, rồi chén cơm. Đi từ dễ đến khó giúp con thấy mình làm được, thay vì làm rơi rồi bị nhắc.
Những tình huống không theo sách
Tay con đang cầm đồ. Con đang ôm con gấu thì bà đưa cái bánh. Không cần bắt con bỏ gấu xuống đất. Dạy con cách thay thế: đặt gấu lên ghế rồi nhận, hoặc nhận bằng tay rảnh, tay kia ôm gấu vào ngực và cúi đầu nói cảm ơn. Phép lịch sự là sự chú tâm, không phải tư thế đúng tuyệt đối.
Đồ nóng, đồ dễ vỡ. Bát canh nóng, ly thuỷ tinh đầy nước không nên đưa thẳng vào tay trẻ nhỏ. Người lớn đặt xuống bàn trước mặt con, con nói cảm ơn là đủ. Dạy con rằng an toàn đứng trước nghi thức: nếu thấy nóng thì nói "con để xuống bàn được không ạ".
Nhận từ bạn cùng tuổi. Với bạn bè, nhận bằng một tay và nói "cảm ơn cậu", "cảm ơn bạn" là hoàn toàn lịch sự. Ép con nhận bằng hai tay từ bạn cùng lớp có thể khiến con thấy kỳ cục trước bạn. Bé 7–10 tuổi nên hiểu sự khác nhau này.
Nhận từ người bán hàng, người giao hàng. Nhận túi đồ từ cô bán hàng, nhận gói đồ từ anh giao hàng, con nói "con cảm ơn cô", "cháu cảm ơn anh". Hai tay hay một tay tuỳ món, nhưng nhìn người và nói rõ là phần quan trọng.
Người lạ đưa quà cho con. Đây là chỗ phép lịch sự gặp an toàn. Con không tự nhận quà, kẹo, đồ chơi từ người con không quen khi ba mẹ không có mặt. Nếu có ba mẹ bên cạnh, con nhìn ba mẹ trước; ba mẹ gật thì con mới nhận và cảm ơn. Từ chối lịch sự cũng là lễ phép: "Con cảm ơn cô, nhưng con chưa hỏi mẹ ạ".
Khi con không thích món quà nhưng vẫn phải nhận
Ngày Tết, ngày sinh nhật, ngày có họ hàng ở xa về, trẻ thường nhận nhiều món quà và không phải món nào cũng hợp ý. Một bé 5 tuổi có thể nhận chiếc áo bằng hai tay rồi buột miệng "con không thích màu này". Phản ứng này rất trẻ con và không có nghĩa là con hư. Con chỉ chưa biết tách lời cảm ơn khỏi nhận xét về món đồ.
Trước những dịp như vậy, ba mẹ có thể chuẩn bị cho con một câu dùng chung: "Con cảm ơn bác đã nhớ đến con". Câu này thật lòng dù con có thích món quà hay không, vì nó cảm ơn tấm lòng của người tặng. Tập bằng trò đóng vai ở nhà: mẹ tặng con một "món quà" đùa như chiếc tất cũ, con tập nhận bằng hai tay và nói câu đó, cả nhà cười.
Nếu con vẫn lỡ chê, ba mẹ không mắng trước mặt người tặng. Một câu đỡ nhẹ như "Con nhà em đang mê màu xanh, nhưng chắc mặc vào rồi sẽ thích" và chuyển chủ đề là đủ. Về nhà, nói chuyện riêng với con về cảm giác của người tặng khi nghe câu chê. Với bé 7–10 tuổi, có thể gợi ý con gọi điện hoặc nhắn một lời cảm ơn sau để bù lại.
Giữ cho nếp lễ không thành gánh nặng
Có những nhà biến việc đưa – nhận bằng hai tay thành bài kiểm tra mỗi ngày: nhận một tay là bị bắt làm lại, có khi bị trả đồ về. Trẻ trong những gia đình như vậy thường làm rất đúng khi có người lớn nhìn và bỏ ngay khi vắng người. Cử chỉ được giữ bằng nỗi sợ thì không bền.
Cách giữ nếp nhẹ nhàng là khen nhiều hơn sửa. Khen cụ thể khi con tự nhớ: "Con đưa ly nước cho ông bằng hai tay, ông cười kìa". Khi con quên, chờ một nhịp, gợi bằng ánh mắt, và bỏ qua nếu con đang mệt hay đang buồn. Một lần quên không làm mất thói quen đã tập cả năm.
Ba mẹ cũng nên đưa – nhận bằng hai tay với chính con, ít nhất ở những lúc trang trọng hơn như đưa con món quà sinh nhật, nhận bức tranh con vẽ tặng. Con thấy cử chỉ này không chỉ là việc trẻ con làm với người lớn, mà là cách người ta trân trọng nhau, bất kể tuổi tác.
Cuối cùng, khi con lớn dần, nên để con tự quyết định mức độ trang trọng phù hợp. Một bé 9 tuổi có thể nhận đồ của ông bà bằng hai tay, nhận đồ của bạn bằng một tay, và nói cảm ơn với cả hai. Đó là dấu hiệu con đã hiểu ý nghĩa, không chỉ thuộc lòng động tác.
Câu hỏi thường gặp
Bé 2 tuổi hay giật đồ bằng một tay, có nên sửa ngay không?
Nên tập nhưng không cần sửa gắt. Giữ món đồ thêm một nhịp, nhẹ đưa tay kia của con lên đỡ, nói "hai tay nào" bằng giọng vui rồi buông. Lặp lại trong trò chơi ở nhà nhiều lần, con sẽ quen dần mà không thấy bị la.
Con thuận tay trái thì nhận đồ thế nào cho lễ phép?
Không có vấn đề gì. Nhận bằng hai tay thì tay nào thuận cũng như nhau. Nếu chỉ có thể dùng một tay, tay trái hay tay phải đều được, miễn con nhìn người đưa và nói cảm ơn. Không nên ép con đổi tay vì quan niệm cũ.
Có cần dạy con khoanh tay cúi đầu khi nhận đồ không?
Khoanh tay thường đi với lời chào, còn khi nhận đồ thì tay đã bận. Cúi đầu nhẹ khi nhận đồ từ ông bà, người lớn tuổi là nếp đẹp nhiều nhà giữ. Mức độ cúi tuỳ nếp nhà, không cần cúi sâu hay giữ lâu.
Khi nhận lì xì, con nên làm gì cho đúng?
Phổ biến nhất là con nhận bằng hai tay, nói lời cảm ơn kèm một câu chúc ngắn hợp tuổi, và không mở phong bao ngay trước mặt người cho. Lời chúc Tết theo từng tuổi và phép tắc khi đi thăm họ hàng là chủ đề riêng, ba mẹ nên tập trước với con vài ngày.
Con lớn rồi mà vẫn quên đưa đồ bằng hai tay cho ông bà, làm sao nhắc?
Nhắc riêng, không nhắc trước mặt ông bà. Có thể hỏi con: "Con thấy ông thích được đưa đồ thế nào?". Bé 8–10 tuổi thường tự điều chỉnh khi hiểu điều đó làm ông bà vui, hơn là khi bị yêu cầu.
Có nên bắt con nhận quà từ người lớn khi con không muốn?
Không nên ép. Con có quyền từ chối lịch sự, nhất là quà từ người con không quen hay khi con thấy không thoải mái. Ba mẹ nói đỡ và cảm ơn người tặng, rồi hỏi con lý do sau. Lễ phép không có nghĩa là phải nhận mọi thứ.