Khi khách dẫn theo con nhỏ, con mình là chủ nhà: con ra chào bạn, mời bạn vào chơi, giới thiệu chỗ chơi và mời bạn chọn đồ chơi trước. Để con làm được điều đó mà không giành giật, việc quan trọng nhất làm từ trước: hỏi con món đồ nào quá quý không muốn ai đụng, cất riêng món đó đi, và bày sẵn những món con sẵn lòng chơi chung. Trẻ 3–4 tuổi cần người lớn ngồi gần; trẻ 6–10 tuổi tự dẫn bạn chơi được, ba mẹ chỉ ghé qua.
Bài này nói về phép tắc của người làm chủ nhà nhỏ, không phải bài học về đức tính chia sẻ nói chung. Trọng tâm là những việc cụ thể: đón bạn ở cửa, giới thiệu nhà, mời bạn trước, nhường phần dễ cho khách, và cách ba mẹ đứng giữa khi hai đứa trẻ cùng muốn một món đồ.
Làm chủ nhà khác với bị bắt nhường
Nhiều ba mẹ quen câu "con là chủ nhà, phải nhường bạn". Câu này có phần đúng: chủ nhà mời khách trước, nhường chỗ ngồi đẹp, để khách chọn trước. Nhưng nếu hiểu thành "bạn muốn gì cũng phải đưa", đứa trẻ chủ nhà sẽ thấy nhà mình bị xâm chiếm mỗi khi có khách, và lần sau nghe nói có bạn đến là đã khó chịu.
Cách nhìn cân bằng hơn: chủ nhà có trách nhiệm làm khách thấy được chào đón, và cũng có quyền giữ lại một vài thứ của riêng mình. Người lớn làm chủ nhà cũng vậy, mời khách ngồi phòng khách, mời ăn uống, nhưng không mở tủ quần áo cho khách lục. Trẻ con xứng đáng được đối xử theo cùng nguyên tắc đó.
Khi được tôn trọng phần riêng, trẻ thường hào phóng hơn với phần chung. Ngược lại, trẻ bị giật món đồ yêu thích ra khỏi tay để "nhường bạn" dễ học được rằng có khách là mất đồ, và phản ứng bằng cách ôm chặt mọi thứ, kể cả những món bình thường con không đoái hoài.
Chuẩn bị với con trước khi khách đến
Mười lăm phút chuẩn bị trước khi khách đến tránh được phần lớn những cuộc giành đồ chơi. Làm cùng con, để con thấy mình có tiếng nói:
- Báo trước ai sẽ đến. "Chiều nay cô Thảo đến chơi, có cả bạn Bin bốn tuổi. Con sẽ là chủ nhà của bạn Bin."
- Hỏi con món nào không muốn cho ai chơi. Có thể là gấu bông đi ngủ, bộ xếp hình vừa lắp dở, món quà sinh nhật mới. Cùng con cất vào tủ hoặc phòng riêng.
- Bày sẵn khu chơi chung. Chọn những món chơi được hai người: bộ xếp khối, bộ đồ hàng, bút màu và giấy, bóng. Đồ chơi có nhiều mảnh dễ chia hơn đồ chơi chỉ có một.
- Tập câu đón bạn. "Chào bạn, bạn vào nhà chơi với mình nhé." Trẻ lớn tập thêm: "Bạn muốn chơi xếp hình hay tô màu?"
- Nói trước luật nhà. Phòng ngủ của ba mẹ không vào, không chạy trên cầu thang, không mở cửa ra ban công. Chủ nhà nhỏ sẽ nhắc bạn bằng giọng nhẹ.
- Hẹn cách gọi người lớn. "Khi hai đứa cùng muốn một món, con gọi mẹ, không giật." Biết trước có người lớn giúp, trẻ đỡ phải tự giải quyết bằng tay.
Với trẻ 2–3 tuổi, bước hỏi món đồ quý vẫn nên làm, dù con chưa nói rõ được. Ba mẹ thường biết món nào con gắn bó; cất trước là tránh cho con một cơn khóc trước mặt khách.
Đón bạn và giới thiệu nhà
Khi khách đến, chủ nhà nhỏ ra cửa cùng ba mẹ, chào người lớn trước rồi chào bạn. Thứ tự này nhiều gia đình coi trọng, và cũng tự nhiên: người lớn bước vào trước, trẻ khách thường nép sau ba mẹ mình vài phút đầu. Con chủ nhà không cần vồ vập kéo tay bạn; nói câu đón rồi chờ bạn quen chỗ.
Với trẻ từ năm tuổi, một việc nhỏ giúp bạn khách bớt ngại là giới thiệu nhà: "Đây là chỗ để dép, đây là nhà vệ sinh, đồ chơi của mình ở góc này." Giới thiệu nhà vệ sinh nghe có vẻ thừa, nhưng trẻ khách thường ngại hỏi, và việc biết trước giúp tránh những lúc khó xử. Người lớn cũng nên nhắc lại điều này với ba mẹ bé khách.
Sau đó mời bạn chọn trước: "Bạn muốn chơi gì trước?" Đây là phép lịch sự cốt lõi của chủ nhà, và vì những món quý đã được cất, con có thể mời thật lòng. Nếu bạn khách còn nhút nhát, chủ nhà nhỏ có thể bắt đầu chơi trước một trò, để bạn ngồi xem rồi tự tham gia. Cả hai cách đều đúng.
Theo tuổi: con làm gì, ba mẹ làm gì
Mức độ tự lập khi làm chủ nhà thay đổi nhiều theo tuổi. Bảng dưới là khoảng tham khảo, không phải chuẩn đánh giá con.
| Độ tuổi chủ nhà | Con làm được | Ba mẹ nên làm |
|---|---|---|
| 2–3 tuổi | Chào bạn khi được nhắc, đưa một món đồ chơi cho bạn, chơi song song bên cạnh bạn | Ngồi cùng khu chơi, chuẩn bị đồ chơi trùng nhau (hai chiếc xe, hai cái bát), can thiệp sớm khi giành đồ |
| 4–5 tuổi | Chào và mời bạn vào, mời bạn chọn trước, chơi chung một trò ngắn | Ở gần trong tầm nhìn, gợi ý trò chơi, giúp đặt luật thay phiên |
| 6–7 tuổi | Giới thiệu nhà, gợi ý trò chơi, nhắc bạn luật nhà một cách nhẹ nhàng | Ghé qua mỗi lúc, chuẩn bị đồ ăn nhẹ để hai đứa có lý do nghỉ giữa chừng |
| 8–10 tuổi | Tự tổ chức trò chơi, để ý bạn nhỏ hơn, mời bạn ăn uống, chào tiễn bạn | Để con tự lo, chỉ can thiệp khi có chuyện; nói chuyện riêng sau khi khách về |
Khi khách là trẻ nhỏ hơn nhiều, như con 9 tuổi tiếp bé 3 tuổi, thường cần dặn riêng: em nhỏ chưa biết luật, chưa biết giữ đồ, nên những món dễ vỡ, có mảnh nhỏ cần cất cao trước.
Ngược lại, khi khách lớn hơn con mình, con có thể chỉ cần mời bạn chọn đồ chơi rồi chơi theo bạn. Không phải lúc nào chủ nhà cũng phải dẫn dắt.
Khi hai đứa trẻ giành nhau một món đồ
Bình tĩnh, đến gần trước khi nói. Gọi to từ phòng khách sang thường làm tăng căng thẳng. Đến ngồi xuống ngang tầm hai đứa, đặt tay lên món đồ chứ không giật, nói: "Cả hai đều muốn cái này. Mình tìm cách nhé."
Đề nghị thay phiên rõ ràng. Thay phiên bằng một mốc dễ hiểu: mỗi người xếp năm khối, mỗi người lái xe một vòng quanh phòng. Mốc thời gian như "năm phút" khó với trẻ dưới năm tuổi; mốc bằng việc làm dễ hơn.
Không mặc định con chủ nhà phải nhường. Nếu con đang chơi dở món đó, con được chơi xong lượt của mình. Nếu bạn khách đang cầm, bạn cũng được chơi xong lượt. Công bằng giữa hai đứa quan trọng hơn thể diện của người lớn.
Không trách con trước mặt khách. Câu "sao con ích kỷ thế" nói trước mặt khách vừa gán nhãn vừa làm con xấu hổ. Nếu cần nhắc, nói riêng hoặc nói nhỏ. Sau khi khách về mới bàn lại chuyện đã xảy ra.
Khi ba mẹ khách can thiệp khác cách mình. Có ba mẹ bảo con mình nhường, có ba mẹ mặc kệ. Không cần tranh luận. Mình cứ nói với hai đứa bằng cách của mình, nhẹ nhàng và công bằng; ba mẹ khách thường điều chỉnh theo.
Khi bạn khách phá đồ, làm hỏng hoặc không theo luật nhà
Trẻ con làm vỡ đồ, vẽ lên tường, lục ngăn kéo là chuyện xảy ra. Chủ nhà nhỏ thường phản ứng mạnh, nhất là khi đồ của mình bị hỏng. Việc đầu tiên của ba mẹ là ghi nhận cảm xúc của con: "Con buồn vì xe bị gãy bánh, mẹ hiểu." Sau đó mới nói chuyện cách sửa, cách xử lý. Không bắt con phải nói "không sao đâu" khi con đang thật sự buồn.
Về phía bạn khách, nhắc luật nhà là việc của người lớn, không giao cho đứa trẻ chủ nhà nếu bạn đang làm điều nguy hiểm. Chủ nhà nhỏ có thể nhắc nhẹ "nhà mình không leo lên kệ đâu bạn", nhưng nếu bạn không nghe, con gọi người lớn. Dạy con rằng gọi người lớn trong tình huống này không phải là mách lẻo, mà là đúng việc.
Ba mẹ khách thường là người nên xử lý con mình. Nếu họ chưa để ý, nói nhẹ: "Bé nhà chị đang trèo kệ, em sợ đổ, chị xem giúp em nhé." Nói thẳng, không trách móc, và giữ cho không khí buổi gặp vẫn vui. Sau buổi đó, ba mẹ ngồi với con một chút về chuyện món đồ bị hỏng, để con không mang cảm giác bất công vào lần có khách sau.
Sau khi khách về: nói chuyện với con chủ nhà
Một cuộc trò chuyện ngắn sau buổi tiếp khách giúp con hiểu mình đã làm được gì. Bắt đầu bằng điều cụ thể: "Hôm nay con mời bạn Bin chọn đồ chơi trước, mẹ thấy bạn vui lắm." Lời ghi nhận mô tả việc con làm giúp con biết chính xác hành vi nào đáng lặp lại, rõ hơn câu "hôm nay con ngoan".
Nếu có chuyện chưa ổn, như giành đồ hay khóc, hỏi con trước: "Lúc con với bạn cùng muốn chiếc xe, con thấy thế nào?" Để con kể theo cách của con, rồi mới cùng nghĩ lần sau làm gì. Trẻ 6–10 tuổi thường tự đưa ra được giải pháp khá hay, như "lần sau con cất chiếc xe đó luôn", hay "con với bạn chơi thay phiên".
Cuối cùng, cùng con dọn đồ chơi. Việc dọn sau khách là một phần của làm chủ nhà, giống như người lớn rửa bát sau bữa cơm mời khách. Đừng biến nó thành hình phạt; làm cùng nhau, vừa dọn vừa nói chuyện, và đó cũng là lúc con kể những điều con thích ở buổi chơi.
Khi khách đến bất ngờ, không kịp chuẩn bị
Không phải lúc nào cũng có mười lăm phút báo trước. Họ hàng ghé qua tiện đường, hàng xóm dắt con sang chơi, bạn của ba mẹ gọi điện khi đã đứng ở đầu ngõ. Trong những lúc ấy, việc quan trọng nhất vẫn có thể làm trong một phút: nói nhỏ với con ai đang đến, và hỏi con có món nào muốn cất đi ngay không.
Nếu con đang chơi dở một món quý mà bạn khách sà vào, ba mẹ đỡ lời cho con: "Bạn Tí đang chơi dở bộ này, lát bạn xong thì mình chơi chung. Bin chơi bộ xếp khối này trước nhé." Đưa ngay cho bé khách một lựa chọn khác hấp dẫn thường dập được cuộc giành đồ trước khi nó bắt đầu.
Khách đến bất ngờ cũng là lúc ba mẹ nên giảm kỳ vọng. Con đang ăn, đang tắm, đang buồn ngủ thì khó làm chủ nhà chu đáo. Một lời chào và cho con tiếp tục việc dở là đủ; những phép tắc làm chủ nhà đầy đủ hơn để dành cho những buổi có hẹn trước.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bắt con chia đồ chơi yêu thích cho con của khách không?
Không cần. Trước khi khách đến, cho con cất riêng vài món đồ quá quý, và bày sẵn những món con sẵn lòng chơi chung. Làm chủ nhà là mời bạn chơi, mời bạn chọn trước trong những món đã bày, không phải đưa mọi thứ mình có.
Con hai tuổi chưa biết chơi chung, có nên mời khách có con nhỏ đến không?
Vẫn được, chỉ cần chuẩn bị khác. Trẻ hai tuổi thường chơi song song, mỗi đứa một món bên cạnh nhau. Chuẩn bị đồ chơi trùng nhau, như hai chiếc xe, hai chiếc bát, và có người lớn ngồi cùng khu chơi để can thiệp sớm.
Con của khách phá đồ chơi của con mình, nên xử lý thế nào?
Trước hết ghi nhận nỗi buồn của con mình, không bắt con nói không sao. Nhắc nhẹ ba mẹ bé khách để họ xử lý con của họ. Sau buổi đó, nói chuyện riêng với con về món đồ bị hỏng và cách sửa hoặc thay nếu được.
Con không chịu chơi với con của khách, chỉ ở trong phòng, có sao không?
Có trẻ cần thời gian quen người mới, có trẻ không hợp với bạn cụ thể đó. Mời con ra chào bạn và giới thiệu chỗ chơi, rồi cho con chọn ra chơi hay ngồi riêng. Ép trẻ chơi với bạn thường làm buổi chơi căng thẳng cho cả hai đứa.
Làm sao để con biết gọi người lớn không phải là mách lẻo?
Nói rõ với con rằng khi bạn làm điều nguy hiểm, làm hỏng đồ hay không nghe khi con đã nhắc, gọi người lớn là đúng việc. Mách lẻo là kể chuyện để bạn bị mắng; gọi người lớn là để giữ an toàn và giải quyết chuyện đang xảy ra.
Khách có con lớn hơn, con mình bị lấn át, phải làm gì?
Để ý xem con có vui không. Nếu con vui chơi theo bạn lớn thì không cần can thiệp. Nếu con bị giành hết đồ hoặc bị bỏ rơi, đề nghị một trò chơi có luật thay phiên rõ ràng, hoặc giao cho bạn lớn một vai như hướng dẫn trò chơi cho em.