Trong nhóm nhắn tin của lớp hay của bạn bè, phép lịch sự của trẻ gồm năm điều: nhắn đúng việc của nhóm và không gửi dồn; nói với bạn như nói trước mặt bạn; không nói xấu, không chế ảnh, không cười cợt ai, kể cả người không có trong nhóm; không chụp tin nhắn của bạn đem gửi chỗ khác; và khi nhóm có chuyện làm con khó chịu, con được rời nhóm và kể với ba mẹ. Những điều này áp cho trẻ 8–10 tuổi, lúc con bắt đầu nhắn với bạn qua máy của ba mẹ hay máy tính bảng của nhà.
Ba mẹ không cần cấm con vào nhóm, cũng không nên đọc từng tin con gửi. Cách hiệu quả hơn là nói trước về phép tắc, thống nhất vài luật nhà, và giữ để con luôn thấy an toàn khi kể lại chuyện trong nhóm. Phần lớn các mạng xã hội đặt tuổi tối thiểu 13 cho tài khoản riêng, nên ở tuổi tiểu học, nhóm nhắn tin của con thường nằm trên máy hoặc tài khoản của ba mẹ.
Nhóm nhắn tin khác nói chuyện trực tiếp ở chỗ nào
Khi nói chuyện ở sân trường, con thấy nét mặt bạn, nghe giọng bạn, biết lúc nào bạn buồn để dừng lại. Trong nhóm nhắn tin, những tín hiệu ấy biến mất. Một câu đùa nói ra kèm nụ cười thì vui, nhưng viết thành chữ lại có thể đọc như chê bai. Trẻ 8–10 tuổi đang tập hiểu người khác nghĩ gì, và nhóm nhắn tin là nơi khó tập nhất vì thiếu hẳn nét mặt.
Thứ hai, tin nhắn trong nhóm đến cùng lúc với nhiều người và ở lại rất lâu. Lời nói trực tiếp qua đi, còn một câu viết trong nhóm thì ai cũng đọc lại được, chụp lại được, gửi đi được. Một lời trêu bạn trong nhóm hai mươi người nặng hơn nhiều so với một câu thì thầm ở góc lớp.
Thứ ba, nhóm có sức kéo rất mạnh. Khi vài bạn bắt đầu chế giễu ai đó, những bạn còn lại dễ gửi theo một biểu tượng cười để khỏi lạc lõng. Trẻ không ác ý, chỉ là chưa biết làm gì khác. Vì vậy, dạy con phép lịch sự trong nhóm không chỉ là dạy con nói gì, mà còn dạy con biết dừng, biết không theo, và biết lúc nào cần người lớn.
Năm phép tắc trong nhóm, nói bằng lời của trẻ
Ba mẹ có thể ngồi với con trước khi con vào một nhóm mới, nói về năm điều dưới đây bằng câu ngắn dễ nhớ. Không cần đọc như một bản nội quy; vừa nói vừa lấy ví dụ con từng gặp là đủ.
- "Nhóm nào việc nấy." Nhóm lớp để hỏi bài, nhắc lịch, chia việc; nhóm bạn thân mới là chỗ trò chuyện vui. Không gửi ảnh vui, đoạn phim, trò chơi vào nhóm lớp có cả cô và phụ huynh.
- "Một tin đủ ý, không gửi dồn." Mười tin rời rạc "ê", "ê", "trả lời đi" làm máy của cả nhóm reo liên tục. Gõ xong một câu đủ ý rồi mới gửi; bạn chưa trả lời thì chờ.
- "Không nói điều mình không dám nói trước mặt bạn." Câu tự hỏi này giúp con dừng trước khi gửi một lời chê, lời trêu. Không nói xấu cả những bạn không có trong nhóm.
- "Tin của bạn là của bạn." Không chụp màn hình tin nhắn riêng của bạn gửi cho người khác, không chuyển ảnh bạn gửi ra ngoài nhóm khi chưa hỏi.
- "Thấy khó chịu thì dừng, rời nhóm, kể với ba mẹ." Con không bắt buộc phải ở lại một nhóm làm mình buồn hay sợ, và rời nhóm không phải là thất lễ.
Nếu nhà có nhiều con, anh chị lớn có thể giúp em nhỏ nhớ các luật này. Trẻ thường nghe anh chị nói dễ hơn nghe ba mẹ, nhất là ở chuyện bạn bè.
Những tình huống khó trong nhóm và con nên làm gì
Bạn bị cả nhóm trêu. Con không gửi theo biểu tượng cười. Nếu dám, con viết một câu nhẹ: "Thôi, đừng trêu bạn nữa." Nếu không dám nói trong nhóm, con có thể nhắn riêng hỏi thăm bạn bị trêu, và kể với ba mẹ hoặc cô. Đứng về phía bạn không cần to tiếng, chỉ cần không góp thêm.
Con bị trêu, bị nói xấu. Con không cãi lại bằng lời nặng, không trả đũa. Con chụp lại tin nhắn để giữ làm bằng chứng — đây là trường hợp chụp màn hình đúng mục đích — rồi rời nhóm hoặc tắt thông báo, và kể với ba mẹ. Ba mẹ nghe con trước, chưa trách con "sao lại vào nhóm đó".
Bạn rủ lập nhóm riêng để nói xấu một bạn. Con được quyền nói: "Tớ không tham gia đâu." Ba mẹ dặn trước câu này để con có sẵn lời. Một nhóm lập ra để loại một người khỏi cuộc chơi là chuyện cần người lớn biết, dù con không phải người bị loại.
Có tin nhắn nửa đêm, cả nhóm vẫn trò chuyện. Theo luật nhà, máy của con được cất ở chỗ chung vào giờ ngủ. Con không cần thức để trả lời; sáng hôm sau đọc lại cũng được. Nhắn khuya vào nhóm lớp có cả cô và phụ huynh lại càng không nên.
Có người lạ được thêm vào nhóm, nhắn riêng với con. Con không trả lời người lạ, không gửi ảnh, không nói địa chỉ, tên trường. Con báo ngay cho ba mẹ. Nếu có ai đề nghị con giữ bí mật với ba mẹ, đó chính là lý do phải kể ngay.
Ba câu nói ba mẹ dặn trước cho con
"Tớ không gửi cái đó đâu." Dùng khi bạn rủ chụp ảnh ai đó, chế ảnh, gửi tin chê bai. Câu ngắn, không cần giải thích, không làm bạn mất mặt. Ba mẹ tập với con bằng trò đóng vai: ba mẹ làm bạn rủ, con tập nói, nhiều lần cho đến khi câu nói ra tự nhiên.
"Để tớ hỏi ba mẹ đã." Dùng khi có người rủ vào nhóm lạ, rủ gặp mặt, xin ảnh, xin địa chỉ. Câu này cho con thời gian và một lối thoát lịch sự. Bạn bè tốt sẽ hiểu; người có ý xấu thường không thích nghe câu này — và đó chính là tín hiệu ba mẹ cần biết.
"Tớ xin lỗi, tớ viết không đúng." Dùng khi con lỡ gửi câu làm bạn buồn. Không kèm "nhưng mà", không đổ cho đùa. Một lời xin lỗi gọn gàng giúp cả nhóm dịu lại, và cho các bạn khác thấy cách sửa sai đàng hoàng.
Câu đùa trên chữ: dạy con đọc lại trước khi gửi
Phần lớn hiểu lầm trong nhóm của trẻ không đến từ ác ý mà từ câu đùa bị đọc sai. "Cậu chậm như rùa" nói ở sân trường kèm tiếng cười là trêu nhau thân mật; gửi vào nhóm đông người lại thành lời chê. Ba mẹ có thể dạy con thói quen đọc lại tin nhắn bằng giọng của người nhận trước khi gửi: "Nếu bạn ấy đang buồn mà đọc câu này, bạn ấy có thấy vui không?"
Với trẻ hay nóng, quy tắc chờ một chút rất có ích: đang giận thì không gửi. Gõ ra thì được, nhưng đặt máy xuống, đi uống nước, quay lại đọc lần nữa mới quyết định gửi hay xoá. Phần lớn tin nhắn viết lúc giận, sau năm phút đọc lại, con sẽ tự xoá. Người lớn cũng nên tập điều này, và kể cho con nghe những lần mình đã kịp dừng.
Khi con lỡ gửi một câu làm bạn buồn, con nhắn xin lỗi đủ ý: nói mình xin lỗi vì câu nào, và không đổ cho "tớ chỉ đùa thôi mà". Xin lỗi trong nhóm nếu câu nói gửi trong nhóm, xin lỗi riêng nếu bạn muốn vậy. Lời xin lỗi qua tin nhắn vẫn nên đi kèm một lời nói trực tiếp khi gặp bạn ở lớp, để bạn thấy con thật lòng.
Luật nhà về nhóm nhắn tin: gợi ý theo tuổi
Mỗi nhà đặt luật khác nhau tuỳ hoàn cảnh. Bảng dưới đây là gợi ý để ba mẹ cùng con thống nhất; các mốc tuổi là khoảng rộng, và luật nên được xem lại khi con lớn thêm.
| Tuổi | Con thường tham gia | Luật nhà gợi ý |
|---|---|---|
| Dưới 7 tuổi | Hiếm khi tự nhắn trong nhóm; gửi tiếng nói, hình vẽ cho ông bà qua máy ba mẹ | Ba mẹ cầm máy, con nói, ba mẹ gửi; tập chào và cảm ơn trong tin nhắn |
| 7–8 tuổi | Nhóm vài bạn thân, nhóm học thêm do phụ huynh lập | Nhắn trên máy ba mẹ, ở phòng chung; ba mẹ biết con ở nhóm nào |
| 9–10 tuổi | Nhóm lớp, nhóm bạn, nhóm làm bài chung | Có giờ nhắn và giờ cất máy; ba mẹ xem lướt định kỳ và nói trước với con; con kể khi có chuyện khó chịu |
Điều đáng giữ hơn mọi luật là con tin rằng kể với ba mẹ thì được giúp, không bị cấm máy. Nhiều trẻ giấu chuyện bị trêu trong nhóm vì sợ ba mẹ lấy máy đi. Ba mẹ nên nói rõ từ đầu: "Con kể với ba mẹ chuyện gì trong nhóm, ba mẹ cũng không phạt con vì đã kể."
Nếu chuyện trong nhóm đã thành bắt nạt kéo dài, làm con sợ đi học hay thay đổi rõ về ăn ngủ, ba mẹ nên trao đổi với nhà trường và có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được tư vấn.
Ba mẹ trong nhóm phụ huynh: tấm gương con đọc được
Con thường thấy ba mẹ nhắn trong nhóm phụ huynh của lớp, và đôi khi đọc được. Một lời trách cô gay gắt, một tin nhắn chê con nhà khác, một cuộc cãi qua lại giữa các phụ huynh — tất cả đều là bài học, chỉ là bài học ngược với điều ba mẹ muốn dạy. Ngược lại, khi ba mẹ nhắn ngắn gọn, đúng việc, có lời chào lời cảm ơn, kể cả lúc không đồng ý, con thấy rõ phép lịch sự trong nhóm là thật, không phải luật chỉ dành cho trẻ con.
Có một thói quen nhỏ ba mẹ có thể làm cùng con: khi nhận một tin khó chịu, nói thành lời trước mặt con, "Mẹ đang bực, để mẹ chờ một lát rồi trả lời." Con nhìn thấy người lớn cũng phải dừng trước khi gửi, và học được cách làm điều đó tự nhiên hơn mọi lời dặn.
Một điều nhỏ nữa: khi con kể chuyện trong nhóm của con, ba mẹ nghe với sự tò mò thay vì phán xét. Hỏi "rồi con thấy sao?" thay vì "bạn đó hư quá". Con quen được hỏi ý kiến sẽ tự nghĩ về cách cư xử của mình và của bạn, và đó mới là lúc phép lịch sự trong nhóm thật sự thành của con.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ 8 tuổi đã nên vào nhóm nhắn tin với bạn chưa?
Tuỳ hoàn cảnh nhà và mức trưởng thành của con. Nếu con vào, nên qua máy hoặc tài khoản của ba mẹ, ở nhóm nhỏ có bạn ba mẹ biết, và có luật nhà rõ ràng. Không cần vội nếu con chưa thật sự cần.
Con bị bạn rút khỏi nhóm, buồn lắm, ba mẹ nên nói gì?
Trước hết nghe con kể và công nhận cảm xúc: "Bị bạn cho ra khỏi nhóm thì buồn thật." Không vội trách bạn hay bảo con "kệ đi". Sau đó cùng con nghĩ về những bạn khác con chơi vui ngoài đời, và nếu chuyện lặp lại thì trao đổi với cô.
Có nên đọc tin nhắn nhóm của con mà không cho con biết?
Với trẻ tiểu học, ba mẹ có trách nhiệm biết con đang nhắn với ai. Nhưng nên nói rõ với con rằng ba mẹ sẽ xem định kỳ, thay vì đọc lén. Đọc lén mà bị phát hiện, con dễ giấu chuyện hơn, kể cả những chuyện cần ba mẹ giúp.
Con hay gửi rất nhiều biểu tượng, hình động vào nhóm lớp thì sao?
Nhắc con nguyên tắc "nhóm nào việc nấy": nhóm lớp để hỏi bài, nhắc lịch. Hình vui để dành cho nhóm bạn thân, và cũng gửi vừa phải. Không cần cấm hẳn; trẻ thường điều chỉnh khi hiểu máy của cả lớp đang reo vì mình.
Chụp màn hình tin nhắn có phải lúc nào cũng sai không?
Không. Chụp lại tin nhắn làm con sợ hay bị bắt nạt để đưa cho ba mẹ, cô giáo là việc nên làm. Điều không nên là chụp tin riêng của bạn đem gửi người khác để cười cợt hoặc làm bạn xấu hổ.
Con muốn rời nhóm nhưng sợ bạn giận, phải làm sao?
Con có thể nhắn một câu nhẹ trước khi rời: "Tớ rời nhóm vì ba mẹ dặn tớ ít dùng máy, gặp ở lớp nhé." Nếu nhóm làm con khó chịu, con không cần giải thích gì. Ba mẹ nhắc con rằng giữ bình yên cho mình không phải là thất lễ.