Phép lịch sự khi đi máy bay cùng trẻ gồm: xếp hàng ở quầy thủ tục và cửa soi chiếu, chờ lượt lên máy bay, ngồi đúng ghế và giữ chân không đá ghế trước, tắt tiếng thiết bị, chào và nghe lời tiếp viên, và khi con khóc thì ba mẹ dỗ con bình tĩnh, xin lỗi ngắn gọn với người xung quanh. Máy bay là nơi công cộng chật nhất mà trẻ gặp: mọi người ngồi sát nhau nhiều giờ, không ai đi đâu được. Vì vậy chuẩn bị ở nhà quan trọng hơn mọi lời nhắc trên khoang.
Câu mẫu ba mẹ nói khi vừa ngồi xuống: "Chỗ của con từ đây đến đây thôi. Chân con để dưới này, không đạp vào ghế của chú phía trước nhé. Cô tiếp viên nói gì thì mình nghe rồi làm theo." Dưới đây là cách chuẩn bị cho con bay lần đầu, phép tắc ở sân bay, trên khoang, khi đi lại và dùng nhà vệ sinh, cách giảm ù tai lúc cất hạ cánh, và ứng xử khi con khóc lâu.
Chuẩn bị ở nhà cho con bay lần đầu
Trẻ sợ điều mình không biết. Một chuyến bay đầy tiếng động lạ, cửa khoang đóng, thắt dây an toàn, tai ù dễ làm trẻ hoảng nếu không được kể trước.
- Kể trình tự chuyến đi. Đến sân bay, xếp hàng gửi hành lý, đi qua cửa kiểm tra (mình bỏ đồ vào khay, đi qua cổng), ngồi chờ, lên máy bay, thắt dây, máy bay chạy nhanh rồi bay lên, ngồi một lúc, hạ xuống.
- Chơi đóng vai. Xếp ghế thành hàng, một người làm tiếp viên chào khách, hướng dẫn thắt dây; con làm hành khách ngồi yên, để chân dưới sàn.
- Cho con chọn đồ mang theo. Một ba lô nhỏ con tự đeo: sách, giấy và bút màu, một món đồ chơi im lặng, tai nghe nếu cho xem máy. Trẻ có đồ của mình sẽ ít đòi hơn.
- Nói trước về ù tai. "Lúc máy bay bay lên và hạ xuống, tai con có thể ù ù như khi lặn nước. Con uống nước, nhai bánh, ngáp là đỡ."
- Nói trước luật trên khoang. Ngồi ghế mình, thắt dây khi đèn bật, không đạp ghế trước, đi lại phải có ba mẹ.
- Chọn giờ bay hợp với nhịp ngủ. Với trẻ nhỏ, chuyến bay trùng giờ ngủ thường êm hơn; tránh để con đói hoặc quá mệt trước khi bay.
Đặc biệt với trẻ dưới 3 tuổi, kỳ vọng thực tế: con có thể khóc lúc cất cánh, có thể không chịu ngồi yên lâu. Mục tiêu không phải là con im lặng tuyệt đối mà là ba mẹ chủ động dỗ con và giữ con không làm phiền người khác quá mức.
Ở sân bay: hàng chờ, cửa kiểm tra, khu chờ lên máy bay
Sân bay có nhiều hàng chờ liên tiếp: quầy thủ tục, cửa kiểm tra an ninh, cửa lên máy bay. Trẻ có thể đứng chờ cùng ba mẹ, cầm hộ hộ chiếu hoặc vé, đếm số người phía trước. Dạy con không chui qua dây ngăn hàng, không chạy vòng vòng giữa các xe đẩy hành lý, không trèo lên băng chuyền ký gửi, vì đó là chỗ nguy hiểm.
Ở cửa kiểm tra an ninh, trẻ thường phải đặt ba lô, áo khoác vào khay, có khi phải bỏ đồ chơi riêng ra. Ba mẹ nói trước với con rằng đồ sẽ quay lại ngay sau khi chạy qua máy. Khi nhân viên an ninh hướng dẫn, con nghe và làm theo, chào cô chú. Nếu con sợ hãi vì phải tạm rời ba mẹ đi qua cổng, ba mẹ hỏi nhân viên cách đi cùng con; thường nhân viên rất quen với trẻ nhỏ.
Khu chờ lên máy bay là chỗ nhiều trẻ đã chán. Thay vì cho con chạy khắp sảnh, ba mẹ cho con đi bộ một vòng có mục đích: ra cửa kính xem máy bay, tìm nhà vệ sinh gần nhất, đi rửa tay. Khi ngồi chờ, con không đặt giày lên ghế, không chiếm nhiều ghế khi sảnh đông.
Lúc gọi lên máy bay, nhiều hãng mời gia đình có trẻ nhỏ lên trước. Nếu không được mời, cả nhà xếp hàng theo nhóm ghi trên thẻ, không chen. Trẻ có thể tự đưa thẻ lên máy bay cho nhân viên và chào.
Trên khoang: chỗ ngồi của mình và của người khác
Ngồi đúng ghế, chờ người khác cất đồ. Lối đi khi lên máy bay rất chật. Trẻ đi sau ba mẹ, chờ người phía trước cất hành lý, không chen qua. Đến hàng ghế của mình, nếu phải đi vào ghế trong, con nói "con xin phép đi vào ạ" với người ngồi ngoài.
Chân không đá ghế trước. Đây là phàn nàn phổ biến nhất về trẻ trên máy bay. Chân trẻ ngắn, đung đưa là chạm lưng ghế trước. Ba mẹ cho con ngồi sâu, có thể đặt ba lô dưới chân làm chỗ tựa, và nhắc bằng tín hiệu ngay khi chân con bắt đầu đạp.
Không kéo, đẩy lưng ghế trước. Trẻ hay nắm lưng ghế trước để đứng dậy hoặc nghịch bàn ăn gắn sau ghế, làm người ngồi trước bị giật. Dạy con đứng dậy bằng tay vịn ghế của mình, mở bàn ăn nhẹ nhàng, không đập lên đóng xuống.
Tay vịn và không gian chung. Tay vịn ở giữa hai người là chỗ chung; con không gác cả tay sang ghế người lạ, không để đồ tràn sang. Khi muốn ngả ghế, ba mẹ nhìn ra sau trước và ngả từ từ, nhất là giờ ăn.
Tắt tiếng thiết bị. Máy tính bảng, điện thoại của con phải dùng tai nghe hoặc tắt tiếng. Đồ chơi phát nhạc nên để ở nhà.
Ù tai lúc cất hạ cánh, đi lại và nhà vệ sinh
Lúc máy bay lên cao và hạ xuống, áp suất trong khoang thay đổi làm tai ù, có khi đau, và trẻ nhỏ khóc vì khó chịu chứ không phải vì "hư". Các cách thường được khuyên dùng là cho em bé bú hoặc uống, cho trẻ lớn hơn nhai, uống nước, ngáp, nuốt nhiều lần. Nếu con đang bị cảm, nghẹt mũi hoặc viêm tai, ba mẹ nên hỏi bác sĩ trước chuyến bay.
Khi máy bay đang bay ổn định và đèn thắt dây đã tắt, trẻ có thể đứng dậy đi lại một chút cùng ba mẹ. Dạy con đi chậm, không chạy dọc lối, không chạm vào người đang ngủ, đứng nép sang một bên khi xe đẩy suất ăn đi qua, không chơi ở khu bếp của tiếp viên. Khi đèn thắt dây sáng trở lại, con về chỗ ngay.
Nhà vệ sinh trên máy bay rất nhỏ. Ba mẹ đưa trẻ nhỏ vào cùng, giúp con xả nước, rửa tay, lau bồn rửa nếu làm bắn nước. Nếu có người đang chờ, nhà mình đi nhanh gọn. Trẻ lớn có thể đi một mình khi ba mẹ đứng ngay bên ngoài, nhưng dạy con khoá cửa và biết cách mở lại trước khi vào.
Một phép nhỏ khác ít được nhắc: khi con muốn ra lối đi mà người ngồi ghế ngoài đang ngủ, con không trèo qua người ta. Ba mẹ hoặc con nhẹ nhàng nói "chú ơi, cho con xin phép ra ngoài một chút ạ", chờ người đó đứng dậy, rồi cảm ơn. Lúc quay lại cũng vậy. Ba mẹ có thể chủ động hơn bằng cách chọn ghế cạnh lối đi khi đặt vé, để việc đưa con đi vệ sinh nhiều lần không làm phiền hàng ghế. Với trẻ đang tập bỏ tã, nhắc con đi vệ sinh trước khi lên máy bay và trước khi đèn thắt dây bật lúc chuẩn bị hạ cánh, vì lúc đó không được đứng dậy.
Khi được phát đồ ăn, con nhận bằng hai tay, cảm ơn tiếp viên, ăn gọn trên bàn ăn, dồn rác vào khay hoặc túi khi tiếp viên đi thu.
Chào tiếp viên và nghe hướng dẫn an toàn
Tiếp viên là người con gặp nhiều nhất trên chuyến bay. Một lời "con chào cô ạ" khi lên cửa, "con cảm ơn cô" khi được phát đồ là lời lễ phép tự nhiên nhất. Trẻ nhút nhát có thể chỉ cười và vẫy tay; ba mẹ chào thay, không ép.
Phần hướng dẫn an toàn đầu chuyến bay là dịp dạy con một phép quan trọng: khi người có trách nhiệm đang nói về an toàn, mình im lặng và chú ý. Ba mẹ cùng con xem, chỉ cho con nút gọi tiếp viên, chỗ để thắt dây, và nói đơn giản: "Nếu có chuyện gì, mình làm theo cô tiếp viên." Ba mẹ không xem điện thoại trong lúc đó, vì con đang nhìn.
Khi tiếp viên nhắc nhở, chẳng hạn "bé thắt dây giúp cô nhé" hay "anh chị giữ bé ngồi yên trong lúc máy bay rung lắc", ba mẹ đáp lại lịch sự và giúp con làm theo. Trẻ thấy ba mẹ tôn trọng lời nhắc sẽ tiếp nhận lời nhắc dễ hơn. Nút gọi tiếp viên chỉ bấm khi thật cần, không phải đồ chơi; trẻ lớn có thể tự bấm và tự nói nhu cầu với tiếp viên khi ba mẹ ngồi bên cạnh.
Cuối chuyến bay, cả nhà chờ máy bay dừng hẳn và đèn thắt dây tắt mới đứng dậy, chờ lượt hàng ghế phía trước ra rồi mới ra, chào cảm ơn tiếp viên ở cửa. Nhặt lại vỏ bánh, khăn giấy quanh chỗ ngồi của con trước khi rời đi.
Khi con khóc lâu trên máy bay
Tập trung vào con, không vào ánh nhìn. Khi trẻ khóc, ba mẹ dễ hoảng vì cảm giác cả khoang đang nhìn mình. Nhưng người xung quanh thường thông cảm hơn khi thấy ba mẹ đang chủ động dỗ con. Thở chậm, hạ giọng, ôm con và tìm nguyên nhân: đói, khát, buồn ngủ, đau tai, cần thay tã.
Đổi hoạt động. Một món đồ chơi mới để dành riêng cho lúc này, một cuốn sách chưa xem, uống chút nước, ngắm cửa sổ. Trẻ đang khóc vì chán thường dịu khi có thứ mới để chú ý.
Đứng dậy ra phía sau nếu được phép. Khi đèn thắt dây đã tắt, ba mẹ có thể bế con ra gần khu cuối khoang một lúc, đung đưa nhẹ, miễn không cản lối và được tiếp viên đồng ý.
Xin lỗi ngắn gọn, không quá mức. Một câu "xin lỗi anh chị, bé đang khó chịu tai, em đang dỗ" với hàng ghế bên cạnh là đủ. Không cần xin lỗi liên tục hay mắng con trước mặt mọi người để chứng tỏ mình đang dạy con.
Không doạ, không đánh. Câu "khóc nữa cô tiếp viên đuổi xuống" làm trẻ sợ người con cần tin tưởng nhất khi có sự cố. Trẻ khóc trên máy bay là chuyện của trẻ nhỏ, không phải bằng chứng ba mẹ dạy con kém.
Câu hỏi thường gặp
Con đá ghế trước trên máy bay, người phía trước quay lại nhắc thì ba mẹ nên làm gì?
Xin lỗi ngay, cảm ơn người đó đã nhắc, rồi chỉnh chân con: cho con ngồi sâu vào ghế, đặt ba lô dưới chân làm chỗ tựa. Nhắc con bằng tín hiệu riêng mỗi khi chân bắt đầu đung đưa. Không cãi lại và cũng không mắng con to tiếng.
Trẻ mấy tuổi thì đi máy bay được mà không quá vất vả?
Không có tuổi cố định. Trẻ dưới 2 tuổi hay ngủ trên chuyến bay nhưng dễ khóc vì ù tai; trẻ 2–4 tuổi khó ngồi yên lâu; từ 5 tuổi trở lên con thường hiểu luật và tự giữ được nếu được chuẩn bị. Chuyến bay ngắn là lựa chọn tốt cho lần đầu.
Làm sao giảm ù tai cho trẻ khi máy bay cất hạ cánh?
Cho em bé bú hoặc uống, cho trẻ lớn nhai, uống nước, ngáp hoặc nuốt nhiều lần trong lúc máy bay lên cao và hạ xuống. Nếu con đang cảm, nghẹt mũi, viêm tai, nên hỏi bác sĩ trước chuyến bay để được hướng dẫn phù hợp với tình trạng của con.
Có nên chuẩn bị quà xin lỗi cho hàng ghế xung quanh khi bay cùng em bé?
Không bắt buộc. Một số gia đình làm vậy và người nhận thấy dễ thương, nhưng thứ người ngồi cạnh mong nhất là thấy ba mẹ chủ động dỗ con. Một lời chào lúc ngồi xuống và một câu xin lỗi ngắn khi con khóc thường đủ.
Con muốn chạy dọc lối đi trên máy bay thì xử lý thế nào?
Chỉ cho con đi lại khi đèn thắt dây đã tắt, luôn có ba mẹ đi cùng, đi chậm và nép vào khi có người hoặc xe đẩy suất ăn qua. Nếu con chạy, nắm tay con về chỗ và cho con một hoạt động khác. Giải thích rằng máy bay có thể rung lắc bất ngờ.
Trẻ có nên tự chào và nói chuyện với tiếp viên không?
Nên khuyến khích, vì đó là dịp tập nói chuyện lịch sự với người lớn ngoài gia đình khi ba mẹ ở ngay bên. Con chào, cảm ơn khi nhận đồ, tự nói nhu cầu như xin nước. Con ngại thì ba mẹ nói thay, không ép.