Đưa trẻ vào bệnh viện, dù là đi khám hay đi thăm người ốm, cần dạy con: ngồi chờ yên và nói nhỏ, không chạy ở hành lang, nhường ghế cho người bệnh, gõ cửa trước khi vào phòng bệnh, không ngồi lên giường hay chạm vào dây truyền và máy móc, hỏi han người ốm bằng câu nhẹ nhàng, và chỉ ở lại trong thời gian ngắn. Trước khi đưa con đến khu nội trú, ba mẹ nên hỏi quy định thăm bệnh của bệnh viện và hỏi gia đình người bệnh, vì nhiều nơi hạn chế trẻ nhỏ và người ốm có thể cần nghỉ ngơi.
Câu mẫu khi đến cửa phòng bệnh: "Trong phòng có ông và cả những người bệnh khác đang nghỉ. Mình gõ cửa, chào nhỏ, ngồi ghế cạnh giường chứ không ngồi lên giường, và không chạm vào dây của ông nha con." Bài viết đi qua bước chuẩn bị, phép tắc ở phòng chờ, trong phòng bệnh, cách nói chuyện với người ốm, cách đáp khi con thấy điều lạ hoặc sợ, và cách cư xử với bác sĩ, điều dưỡng.
Trước khi đưa con đi thăm người ốm
Thăm người ốm là một cử chỉ tình cảm, nhưng với trẻ nhỏ cần cân nhắc vì sức khoẻ của cả người bệnh lẫn của con.
- Hỏi quy định của bệnh viện. Nhiều bệnh viện giới hạn giờ thăm, số người vào cùng lúc, và có khu không cho trẻ em vào, như khu hồi sức, khu điều trị bệnh truyền nhiễm. Hỏi trước để con không phải đứng chờ ngoài cửa thất vọng.
- Hỏi gia đình người bệnh. "Ông có muốn cháu vào thăm không, hôm nay ông có mệt không?" Có lúc người bệnh rất muốn gặp cháu, có lúc chỉ cần nghỉ.
- Không đưa con đang ốm đi thăm. Trẻ ho, sốt, sổ mũi có thể lây cho người bệnh đang yếu; ngược lại trẻ nhỏ cũng dễ nhiễm bệnh trong môi trường bệnh viện. Với trẻ còn rất nhỏ, gọi video có khi là lựa chọn tốt hơn.
- Kể trước con sẽ thấy gì. "Ông nằm trên giường có thanh chắn, tay có dây truyền nước nối với túi treo trên cao, có máy kêu bíp bíp. Ông vẫn là ông, chỉ đang mệt."
- Chuẩn bị một việc cho con làm. Vẽ một bức tranh tặng ông, tập một câu hỏi thăm, mang một cuốn sách để ngồi đọc yên.
- Hẹn thời gian. "Mình ngồi với ông một lúc ngắn rồi về để ông ngủ." Trẻ biết trước giờ về sẽ đỡ chán và đỡ quấy.
Nếu con không muốn vào thăm, ba mẹ không ép. Có trẻ sợ bệnh viện, sợ thấy người thân yếu đi. Con có thể gửi tranh, gửi lời chúc qua ba mẹ, hoặc gọi video. Lòng quan tâm không cần được thể hiện bằng cách bắt con đối diện điều con chưa sẵn sàng.
Ở sảnh và phòng chờ khám
Ngồi chờ, không chạy. Hành lang bệnh viện có người chống nạng, người đi xe lăn, nhân viên đẩy giường bệnh và xe dụng cụ. Một đứa trẻ chạy vòng có thể làm người bệnh ngã. Ba mẹ cho con ngồi cạnh, mang theo sách, giấy bút, và đi dạo cùng con nếu chờ lâu.
Nói nhỏ. Phòng chờ đông, nhiều người đang đau, đang lo lắng. Giọng thì thầm là phép lịch sự cơ bản; điện thoại của ba mẹ và của con cũng tắt tiếng.
Nhường ghế. Khi người già, người đang đau, phụ nữ mang thai không có ghế, trẻ lớn đứng dậy nhường, trẻ nhỏ ngồi lòng ba mẹ để trống ghế.
Không nghịch xe lăn, cáng, thiết bị. Xe lăn để ở sảnh không phải đồ chơi, máy đo huyết áp tự động không phải trò bấm nút. Dạy con nhìn và hỏi, không thử.
Rửa tay. Bệnh viện thường có bình nước rửa tay khô ở cửa các khoa. Con rửa tay khi vào và khi ra, không đưa tay lên miệng, không sờ lung tung lan can, tay nắm cửa rồi dụi mắt.
Chờ đến lượt. Nếu bệnh viện gọi số theo thứ tự, con hiểu rằng ai đến trước được khám trước, kể cả khi mình đang sốt ruột. Ba mẹ không chen ngang trước mặt con, trừ trường hợp cấp cứu thật sự.
Trong phòng bệnh
Gõ cửa và chào nhỏ. Con gõ cửa nhẹ, chờ một chút rồi vào cùng ba mẹ, chào người thân và cả những người cùng phòng: "Con chào ông ạ, con chào các bác ạ."
Ngồi ghế, không ngồi lên giường. Giường bệnh có thể có dây truyền, ống dẫn, vết mổ dưới chăn. Ngồi lên giường có thể làm người bệnh đau. Con ngồi ghế hoặc đứng cạnh, nắm tay ông nếu ông muốn.
Không chạm dây, máy, thuốc. Túi dịch truyền, máy theo dõi, nút gọi điều dưỡng, thuốc trên bàn đều không được chạm. Ba mẹ giải thích ngắn từng thứ để con bớt tò mò.
Không ăn đồ của người bệnh. Đồ ăn trên bàn có thể là suất ăn theo chế độ bệnh. Con không tự lấy, kể cả khi người bệnh mời mà ba mẹ chưa đồng ý.
Nhớ phòng có người khác. Phòng bệnh thường nhiều giường. Nói nhỏ, không xem máy có tiếng, không đi lại quanh giường người khác, không nhìn chằm chằm vào người bệnh nằm bên cạnh.
Thăm ngắn. Với trẻ nhỏ, mười lăm, hai mươi phút là đủ. Ra về khi người bệnh có vẻ mệt, khi bác sĩ đến khám, hoặc khi con bắt đầu quấy. Chào người bệnh và những người trong phòng trước khi đi.
Nói gì với người ốm
Trẻ thường lúng túng không biết nói gì khi thấy người thân nằm viện. Ba mẹ tập trước cho con vài câu đơn giản: "Ông thấy đỡ chưa ạ?", "Con nhớ ông lắm", "Con vẽ tặng ông bức tranh này, ông mau khoẻ nhé". Với trẻ lớn hơn, con có thể kể một chuyện vui ở trường, đọc cho ông nghe một đoạn truyện. Sự có mặt và vài câu chuyện nhỏ thường làm người bệnh vui hơn bất cứ món quà nào.
Có những câu ba mẹ cần nhẹ nhàng dặn con tránh: hỏi "ông có chết không", "sao ông gầy thế", "sao ông có mùi lạ". Trẻ hỏi vì tò mò thật lòng chứ không cố ý làm buồn, nên nếu con lỡ hỏi, ba mẹ không mắng mà trả lời bình thản rồi chuyển chuyện. Sau buổi thăm, ba mẹ trò chuyện với con về những câu hỏi ấy một cách thật thà, phù hợp tuổi.
Khi người bệnh muốn ôm hay hôn cháu, con được làm nếu con muốn và bác sĩ không dặn tránh tiếp xúc gần. Nếu con ngại, con có thể nắm tay, vẫy tay hoặc đặt bức tranh lên bàn. Ba mẹ không ép con ôm hôn cho người lớn vui, kể cả người thân đang ốm; con vẫn được thể hiện tình cảm theo cách của mình.
Khi không vào thăm được, con vẫn có nhiều cách hỏi thăm lịch sự. Gọi video ngắn vào giờ người bệnh tỉnh táo, để con chào và kể một chuyện nhỏ, rồi chào tạm biệt trước khi người bệnh mệt. Ghi âm một lời chúc, vẽ một tấm thiệp để ba mẹ mang vào. Dạy con hỏi ba mẹ "hôm nay ông thế nào rồi" và nhớ hỏi lại vào hôm sau. Sự quan tâm đều đặn như vậy cũng là lễ phép với người lớn tuổi, và giúp con hiểu thăm hỏi là để người kia thấy được yêu thương, không phải để làm đủ thủ tục.
Khi con thấy điều lạ hoặc sợ hãi
Bệnh viện có nhiều thứ làm trẻ bối rối: người băng bó, người nằm thở máy, tiếng rên, mùi thuốc sát trùng, máu. Trẻ có thể hỏi to "sao chú kia không có chân", "sao bà kia kêu". Ba mẹ không suỵt con một cách gay gắt; cúi xuống, trả lời nhỏ và ngắn: "Chú bị bệnh nên phải điều trị, mình nói nhỏ để chú không buồn nhé." Câu trả lời bình thản cho con thấy đây là chuyện của cuộc sống, không phải điều đáng sợ hay đáng cười.
Nếu con sợ hãi, muốn về, ba mẹ tôn trọng cảm xúc đó. Ôm con, đưa con ra hành lang hoặc khu thoáng, nói "con thấy sợ cũng không sao, mình ra ngoài một lát". Không nói "có gì đâu mà sợ" hay chê con nhát trước mặt người bệnh.
Trẻ 6–10 tuổi đôi khi hiểu người thân đang ốm nặng và hỏi những câu khó. Ba mẹ trả lời thật thà ở mức con hiểu được, không hứa điều mình không chắc như "ông sẽ khỏi ngay", cũng không kể chi tiết làm con hoảng. Câu như "Ông đang bệnh nặng, các bác sĩ đang chăm ông, mình đến để ông thấy có cả nhà bên cạnh" vừa đúng vừa giữ cho con cảm giác an toàn.
Với trẻ chính mình đi khám, lễ phép không có nghĩa là phải im lặng chịu đựng. Con chào bác sĩ, ngồi yên khi được khám, nhưng con được nói "con đau", "con sợ", được hỏi "bác sĩ làm gì ạ". Ba mẹ luôn ở bên khi con được khám, và dạy con rằng ở bệnh viện, bác sĩ có thể khám chỗ kín khi cần nhưng phải có ba mẹ ở cạnh và được giải thích trước.
Cư xử với bác sĩ, điều dưỡng và người làm ở bệnh viện
Bác sĩ, điều dưỡng, hộ lý, bảo vệ, cô lao công là những người làm việc vất vả trong bệnh viện. Trẻ chào khi gặp, cảm ơn khi được giúp, đứng sát vào tường khi họ đẩy xe đi qua. Khi bác sĩ vào phòng khám bệnh cho người thân, cả nhà lùi ra, giữ im lặng, con không chen vào hỏi chuyện. Trẻ 7–10 tuổi có thể tập hỏi một câu đơn giản lúc bác sĩ đã khám xong: "Bác sĩ ơi, ông con bao giờ được về ạ?"
Trẻ học cách cư xử với nhân viên y tế từ ba mẹ. Khi chờ lâu, khi không hài lòng, ba mẹ nói chuyện bình tĩnh, rõ ràng, không lớn tiếng trước mặt con. Đứa trẻ thấy ba mẹ cảm ơn cô điều dưỡng sau một ca trực dài sẽ hiểu lễ phép không chỉ dành cho người lớn tuổi mà dành cho mọi người đang làm việc vì mình.
Khi về, con giúp mang rác của nhà mình bỏ đúng thùng, để ghế về chỗ cũ, rửa tay lần nữa ở cửa khoa. Ở nhà, ba mẹ có thể hỏi con cảm thấy thế nào, khen con đã ngồi yên, nói nhỏ và hỏi thăm ông thật dễ thương. Những trải nghiệm bệnh viện được nói ra thường ít để lại sợ hãi hơn những trải nghiệm bị lặng im.
Nếu gia đình phải ở lại chăm người bệnh nhiều ngày và con đi theo, ba mẹ dạy thêm phép ở chung với các gia đình khác trong khoa: dùng chung nhà vệ sinh thì giữ sạch, không bật tivi hay điện thoại to, không chạy sang giường người khác chơi, chào hỏi các gia đình cùng phòng mỗi sáng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đưa trẻ nhỏ đi thăm người ốm trong bệnh viện không?
Tuỳ quy định của bệnh viện, tình trạng người bệnh và sức khoẻ của con. Nhiều nơi hạn chế trẻ nhỏ ở một số khu. Nên hỏi trước, không đưa con đang ốm đi thăm, và với trẻ còn rất nhỏ thì gọi video có khi là lựa chọn an toàn hơn.
Con hỏi to về người bệnh khác trong phòng, ba mẹ nên làm gì?
Cúi xuống trả lời nhỏ, ngắn và bình thản, rồi nhắc con nói thì thầm để người kia không buồn. Không suỵt gay gắt hay mắng con, vì con đang tò mò chứ không cố ý. Về nhà có thể giải thích thêm theo tuổi của con.
Trẻ nên ở lại thăm người ốm trong bao lâu?
Với trẻ nhỏ, khoảng mười lăm đến hai mươi phút thường đủ. Ra về sớm hơn nếu người bệnh mệt, bác sĩ đến khám hoặc con bắt đầu chán. Thăm ngắn mà vui có ý nghĩa hơn ngồi lâu khiến người bệnh và con đều mệt.
Con không muốn ôm ông bà đang nằm viện, có nên ép không?
Không nên ép. Con có thể nắm tay, vẫy tay, tặng tranh hoặc nói lời chúc. Ba mẹ giải thích nhẹ với ông bà rằng cháu đang ngại. Tình cảm thể hiện theo cách con thoải mái mới là tình cảm thật.
Làm sao để con bớt sợ bệnh viện?
Kể trước những gì con sẽ thấy, mang đồ quen thuộc theo, cho con một việc để làm, và tôn trọng khi con sợ thay vì chê. Đọc truyện, chơi đóng vai bác sĩ ở nhà cũng giúp con quen. Nếu con sợ hãi kéo dài, nên trao đổi với bác sĩ nhi.
Có nên dạy con chào bác sĩ, điều dưỡng không?
Nên. Lời chào và lời cảm ơn giúp con thấy những người làm việc vất vả quanh mình. Con nhút nhát thì gật đầu hay vẫy tay cũng đủ. Ba mẹ chào trước để làm mẫu và không ép con nói chuyện khi con đang mệt hoặc sợ.